Rhyfel Byd Cyntaf

Fel rhan o’n gwaith i goffau canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, lluniodd ein gwirfoddolwyr fynegeion i nifer o gyfresi o gofnodion o’r cyfnod hwn. Nod y project hwn oedd gwella hygyrchedd y cofnodion hyn, a sicrhau y gellir eu chwilio’n rhwydd gan aelodau’r cyhoedd sy’n ceisio coffau’r rhyfel eu hunain, neu’n chwilio am wybodaeth am effaith y rhyfel ar eu teuluoedd, eu trefi neu ar eu cymdogaeth.

Mae’r adnoddau y mae ein gwirfoddolwyr wedi eu creu ar gael i lawr lwytho o’r dudalen hon.

Restr Anrhydedd Corfforaeth Dinas Caerdydd a Brwydr Coedwig Mametz 7-12 Gorffennaf 1916

I gofio canmlwyddiant Brwydr Coedwig Mametz, ymchwiliodd Rosemary Nicholson i’r gwŷr y cofnodwyd eu bod wedi gwasanaethu yn Mametz ar Restr Anrhydedd Corfforaeth Dinas Caerdydd, a gedwir yn Archifau Morgannwg.

Mae’r rhestr anrhydedd yn cofnodi enw, cyfeiriad, oedran a rheng y milwyr hyn, ac yn rhoi man cychwyn i’r ymchwil sy’n ymddangos yn ei llyfryn. Mae gan rai o’r enwau hanes cudd, diddorol, tra bod eraill heb ddatgelu dim.

Dyma’r cyntaf o ddwy ddogfen a luniwyd gan Rosemary.

 

16eg Bataliwn (Dinas Caerdydd) y Gatrawd Gymreig, Rhestr Anrhydedd, Coedwig Mametz 7-12 Gorffennaf 1916

Dyma’r ail o ddwy ddogfen a luniwyd gan Rosemary Nicholson sy’n ymchwilio i Goedwig Mametz.

Mae’r ddogfen yma yn coffau aelodau o 16eg Bataliwn (Dinas Caerdydd) y Gatrawd Gymreig a gollodd eu bywydau yng Nghoed Mametz.

Cyflwynwyd y papurau ymchwil ar Restr Anrhydedd Corfforaeth Dinas Caerdydd i Archifau Morgannwg gan yr awdur, Rosemary Nicholson, ac maent yn ymddangos ar ein gwefan trwy ei charedigrwydd hi.

 

Gweithwyr Dinas Caerdydd

I goffau canmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf mae Rosemary Nicholson wedi ymchwilio i gefndir y bobol a enwyd ar Restr Anrhydedd Gweithwyr Corfforaeth Caerdydd a laddwyd yn y Rhyfel Byd Cyntaf, ynghyd a’r ffurflenni cais am gynnwys ar y rhestr sy’n amgaeedig a llythyron gan deulu.

Trefnwyd yr ymchwil yn ôl yr adran o’r Gorfforaeth lle bu’r gweithiwr unigol yn gweithio ar adeg ymrestru.

d787_1_005 headshotDyddiadur Rhyfel Capten Mervyn Crawshay

Ganed Mervyn Crawshay ar 5ed Mai 1881 yn Dimlands, Llanilltud Fawr, yn fab i Tudor Crawshay, Uwch Siryf Morgannwg, ac yn ŵyr i’r meistr haearn William Crawshay o Ferthyr Tudful. Dewisodd Mervyn ddilyn gyrfa yn y fyddin ac ymunodd â Chatrawd Caerwrangon ym 1902. Gwasanaethodd am ddwy flynedd yn rhyfel De Affrica gan symud ym 1908 i 5ed Gwarchodlu’r Marchfilwyr (Tywysoges Charlotte o Gymru). Cafodd ei ddyrchafu’n gapten ym mis Ebrill 1911. Roedd Crawshay yn farchog o fri a chynrychiolodd Loegr mewn twrnameintiau milwrol yn America ym 1913, gan ennill y Cwpan Aur yn y gystadleuaeth ryngwladol.

Roedd Mervyn Crawshay yn aelod o Fyddin Ymdeithiol Prydain, a oedd yn gymharol fach, a anfonwyd i helpu’r Ffrancwyr i amddiffyn Gwlad Belg yn wyneb ymosodiad yr Almaen. Mae cofnodion agoriadol ei ddyddiadur, ar 15 ac 16 Awst, yn sôn am adael Southampton a chyrraedd Le Havre. Mae’r dyddiadur yn gorffen yn sydyn, yng nghanol frawddeg, ar 29 Hydref 1914. Gallwch ddarllen yr holl gofnodion yma.

© Archifau Morgannwg - Gwefan wedi'i gynllunio gan Tȋm y We Cyngor Caerdydd

Polisi CwcisPolisi Preifatrwydd